Deel één

Met innovatie inzetten op het onbenutte Vlaamse potentieel

0nze economie behoort tot de meest open economieën van de wereld, Vlaamse bedrijven ervaren een enorme concurrentie. Om welvaart te blijven garanderen moeten we inzetten op het soort innovatie dat wetenschap en technologie combineert met slimme ondernemingsconcepten en met een creatieve input. Noem het innoverend ondernemen of ondernemend innoveren.

"Ik gebruik liever het begrip sexy dan innovatief, want dan denkt iedereen meteen aan dure technologische uitvindingen"
Minister van economie Philippe Muyters (De Standaard, 1 september 2014)

“Het olympisch minimum halen in sport is een verdienste. In onze economie echter, zijn ook de medailles cruciaal. R&D, of technologische innovatie, is het olympisch minimum. Om medailles te winnen moeten we niet alleen meer maar ook anders innoveren,” zegt Pascal Cools, algemeen directeur van Flanders DC. De Vlaamse organisatie voor ondernemingscreativiteit sensibiliseert al sinds haar oprichting, nu goed 10 jaar geleden, rond dit thema. “Om de topregio te worden die Vlaanderen ambieert te zijn, is een bredere aanpak van innovatie en ondernemerschap nodig,” aldus Pascal Cools.

Waarom anders innoveren? Omdat het meer opbrengt!

Bij innovatie wordt traditioneel nog steeds aan R&D gedacht. De man met de witte jas in zijn laboratorium. Maar deze man/vrouw is geen privilege meer van het Westen. De voorsprong op technologisch en wetenschappelijk vlak ten opzichte van bijvoorbeeld de BRIC-landen, neemt elk jaar af. Trouwens, uit het rapport voor 2014 van de World Intellectual Property Organization blijkt dat China voor het tweede jaar op rij het meest patentaanvragen liet noteren, meer dan de Verenigde Staten.

Onderzoek van Flanders DC toont aan dat de welvaart van een regio nauw samenhangt met creativiteit, gelinkt aan ondernemerschap, want ideeën moeten ook gerealiseerd worden. Maar er is meer. Pascal Cools: “Onderstaande grafiek (1) van Deloitte is een echte eye opener: hoe meer soorten innovaties je doorvoert, hoe sterker je financiële prestatie, hoe beter je presteert ten opzichte van anderen. Je moet dus absoluut verder gaan dan alleen productinnovatie! Het was al eerder bekend dat investeringen in productinnovatie absoluut niet de grootste meerwaarde opbrachten (zie grafiek 2). Met minder investeringen in bijvoorbeeld procesinnovatie, of in bedrijfsmodellen, realiseer je een grotere meerwaarde. Het wordt dus echt hoogtijd dat we anders naar innovatie kijken, voorbij die technologie. Wij geloven absoluut dat de combinatie van drie componenten_ technologie en wetenschap, slimme ondernemingsconcepten en input vanuit de creatieve industrie kansen biedt voor de economie van morgen. Want wat ben je met een technologie die niet marktwaardig is, of niet maatschappelijk relevant? En wat ben je met een technologische oplossing die niet gebruiksvriendelijk is? Laat ons dus die innovatie in bedrijfsmodellen en marketingaanpak beter ondersteunen. Die 3 procent R&D doelstelling halen is belangrijk, maar niet voldoende.”

Haal hulp in huis

Het Flanders DC Kenniscentrum doet geregeld studies en afhankelijk van het thema gebeurt dat in samenwerking met Vlerick Business School of met Antwerp Management School. Op basis van deze research werden al verschillende hulpmiddelen of instrumenten gemaakt op maat van onze bedrijven.

‘Eenmaal, andermaal, totaal’ is zo’n instrument dat bedrijven helpt om hun eigen bedrijfsmodel te herdenken en de omslag te maken van een firma die producten verkoopt naar een firma die totaaloplossingen aanbiedt. Gebaseerd op bevindingen van het team van professor Marion Debruyne (Vlerick Business School) werd een tienpuntenplan uitgewerkt dat bedrijven kunnen gebruiken om de transformatie succesvol te doorlopen.

“Eenmaal, andermaal, totaal’ geeft kmo-bedrijfsleiders de kans om hun bedrijf tegen het licht te houden.”
Patrick Kindt, directeur Marketing & Communicatie van KBC

KBC bestelde voor haar campagne “Alles kan beter” 5500 toolkits. De bank wilde ondernemers een platform aanreiken om nieuwe ideeën af te toetsen bij hun klanten. “De centrale vraag is: hoe kan ik nog beter worden in mijn business? Hoe kan ik relevant blijven voor mijn klanten?” ‘Eenmaal, andermaal, totaal’ sloot daar naadloos bij aan en gaf kmo-bedrijfsleiders de kans om hun bedrijf tegen het licht te houden,” vertelt Patrick Kindt, directeur Marketing & Communicatie van KBC.

Bedenken en ook doen

Een van de centrale thema’s in het onderzoek van het Flanders DC Kenniscentrum is het managen van creativiteit. Want goede ideeën zijn één stap, ze realiseren een andere. "Creativiteit in een onderneming gaat veel verder dan af en toe een brainstorm organiseren," zegt Pascal Cools. “Creatieve ideeën moeten leiden tot concrete innovaties. Als je een goed idee hebt, dan moet je dat nog verkocht krijgen aan collega’s, managers en stakeholders. En daarna moet het nog verwezenlijkt worden.” Tijdens het Creativity World Forum afgelopen november, schetste keynote spreker Tom Kelley het potentieel aan creativiteit dat nu in veel bedrijven en organisaties onbenut blijft.

Op basis van de studie ‘De innovatieve organisatie: hoe wakker je innovatie aan?’ van het team van Katleen De Stobbeleir (Vlerick Business School) werd door het Flanders DC Kenniscentrum een serious game ontwikkeld, met de titel die de lading dekt: Van Aha tot Voilà! Of van idee tot uitvoering. Een 3x3-matrix begeleidt het proces om in een bedrijfscontext van een goed idee naar de uitvoering ervan te gaan. Ook dit instrument werd ondertussen al ruim verspreid in het Vlaamse bedrijfsleven.

More is more

Uit de CIS-cijfers (Community Innovation Survey) vermeld in het Vlaamse indicatorenboek 2013 blijkt dat bijna de helft van de ondernemingen met minstens 10 werknemers niet-innovatief is op vlak van hun product of van procesinnovatie.

Als je marketing en organisatorische innovatie erbij neemt, zakt dit percentage wel naar 38 procent. “Dit zijn op zich geen dramatische cijfers, op Europees vlak is het ok,” verduidelijkt Pascal Cools. “Maar er zijn zeker inspanningen nodig als bijna de helft van je ondernemingen met een belangrijke impact op de werkgelegenheid niet innoveert. Ter vergelijking: een innovatieleider als Duitsland heeft 21 procent niet-innovatoren.”

Moeder waarom innoveren wij niet?

Als je kijkt naar de argumenten om niet te innoveren, dan voelt 57 procent van de niet-innovatoren daar geen ‘behoefte’ aan. Niet echt een geruststellend antwoord. Een derde wijt het aan een gebrek aan kennis, ze hebben er niet de juiste know-how voor in huis. Pascal Cools: “Er is dus een groot, tot nog toe onbenut potentieel. Communiceren en sensibiliseren is één stap. Dit moet in de toekomst gecoördineerd gebeuren met alle relevante spelers in het veld. We moeten met elkaar communiceren in plaats van tegen elkaar op. Daarnaast is het zaak om de kennis of de innovatiecapaciteit van deze ondernemingen te verhogen.”

Ik innoveer wel

“De concurrentie met lageloonlanden werd steeds lastiger. Daarom hebben we besloten een nieuwe weg in te slaan,” vertelt Peter Oosterlinck van Achielle in “Innoveren doe je zo”, het laagdrempelige innovatiehandboek voor kmo’s.

Het familiebedrijf Dija-Oostcolor was een van de weinig echte fietsframeproducenten in Europa. Toen de concurrentie al te lastig werd, beslisten de kleinzonen van oprichter Achiel Oosterlinck om in plaats van frames, complete fietsen te bouwen. Handgemaakt, Belgisch en custom made. Geen evidente keuze, maar een goede. Zo staan er nog verschillende inspirerende Vlaamse voorbeelden in dit handboek dat deel uitmaakt van de campagne Ikinnoveer, dat het innovatievermogen van onze kmo’s wil verhogen

Ikinnoveer, een innovatietoolkit met daarbij aansluitende workshops en innovatie-academies, werd ondertussen al aan 11.000 kmo’s bezorgd. “Al de know-how die we rond dit thema opgebouwd hebben, werd verzameld in de innovatie-toolkit,” verduidelijkt Peter Bertels, Project Manager bij Flanders DC. “Belangrijker nog, is het feit dat hier vier partners samenwerken: wij, de Vlaamse Innovatiecentra, UNIZO en Voka, maar ook andere organisaties en kennisinstellingen worden bij Ikinnoveer betrokken. Toen we met deze campagne startten, was dat een eerste en grote stap om de versnipperingen in de innovatie-inspanningen tegen te gaan.”

Schreeuw het van de daken

Meer en anders innoveren en inzetten op de creatieve industrieën vormen de ingrediënten voor een economie waarmee we de toekomst van onze regio veilig kunnen stellen. Maar zoals Sir Ken Robinson al zei op het Creativity World Forum in 2006: "Het heeft geen zin om creatief te zijn als niemand het beseft." Volgens Robinson moet je claimen en communiceren dat je innovatief en creatief bent.

“Je moet de Vlamingen tonen dat we een creatieve regio zijn,” zegt Pascal Cools. “En die boodschap ook buiten onze grenzen uitdragen. De claim dat je creatief en innovatief bent, heeft een positieve invloed op de innovatie in een regio. Noem het self fulfilling prophecy, maar voorbeelden inspireren. En je krijgt met zo’n imago ook makkelijker de aandacht van mogelijke buitenlandse investeerders.”

Ook Flanders DC trekt mee aan de kar om Vlaanderen zowel in het binnen- en buitenland te promoten. Een van de initiatieven is het Districts of Creativity Network, een wereldwijd netwerk van innovatieve regio’s. “We hebben dit netwerk in 2004 opgericht, onder meer om met elkaar de beste voorbeelden uit te wisselen. Deze samenwerking zet onze regio ook bij de andere regio’s in het netwerk op de kaart. En samen zijn we er in geslaagd om van het Creativity World Forum een van de belangrijkste innovatie conferenties ter wereld te maken.”

“Dit is een initiatief van de Vlaamse overheid waarvan ik hoop dat ze dit blijven doen. Je wordt hier opgeladen om zowel je klanten als je medewerkers meer te betrekken bij wat je doet.”
Luc Heylands van Europower Generators over het CWF

Het Creativity World Forum (CWF) werd in 2004 voor het eerst georganiseerd. Dat was in Leuven. Om de drie jaar doet het forum Vlaanderen aan. De andere jaren gaat het CWF door in één van de regio’s van het Districts of Creativity Network (zo werd het CWF buiten Vlaanderen al georganiseerd in Baltimore, Stuttgart, Oklahoma, Qingdao, Rio de Janeiro en Tampere). Het voorbije Creativity World Forum in Kortrijk bracht inspiratie voor ondernemers in Vlaanderen, maar zette Vlaanderen ook in de kijker bij de internationale gasten.

onze aanbevelingen VOOR HET BELEID

STIMULEER MEER INNOVATIE door gecoördineerde inspanningen rond innovatiecommunicatie. Laat verschillende organisaties samen communiceren

STIMULEER ANDERE INNOVATIE door steun en begeleiding te voorzien voor innovatie op alle ondernemingsaspecten (niet alleen R&D)

MAAK vlaanderen BEKEND als echte state of the art regio. Zorg ervoor dat zowel de Vlaming als het buitenland kennis maken met ons creatief potentieel.

Laat hier je e-mail adres achter en we laten je weten wanneer het volgende deel van de Flanders DC visie online komt.